Rotacyzm - reranie

Wady wymowy » Rozpoznanie i korekcja » Rotacyzm - reranie

Głoska [r] jest dźwiękiem trudnym pod względem artykulacyjnym. Pojawia się zwykle najpóźniej w zasobie dźwiękowym dziecka, czasem dopiero między 5 a 6-tym rokiem życia, co można uznać za prawidłowość, zwłaszcza w przypadku, gdy dziecko zaczęło mówić stosunkowo późno. Wcześniej bywa ona zastępowana kolejno przez głoski [i], [1], które są formami rozwojowymi głoski [r].

Wadliwa wymowa dźwięku [r]

Wadliwa wymowa dźwięku [r] jest jedną z bardzo często występujących wad wymowy u dzieci, a niekiedy także u dorosłych - nazywana jest rotacyzmem lub reraniem.

Mogirotacyzm - to opuszczanie głoski [r].

Pararotacyzm - wymawianie zamiast [r] jakiegoś innego dźwięku, np. [l], [u], [i].

Zniekształcone formy [r] określane są mianem rotacyzmu właściwego.

W obrębie rotacyzmu właściwego najczęściej pojawiają się następujące formy wadliwe:

  • rotacyzm uwularny, inaczej języczkowy (tzw. [r] francuskie)
  • rotacyzm lateralny (boczny),
  • labialny (wargowy),
  • welarny (krtaniowy),
  • faryngealny (gardłowy).

Określenia poszczególnych rodzajów rotacyzmu właściwego są terminami kinetycznymi, wskazującymi na sposób powstawania wadliwej artykulacji głoski [r]. Rotacyzm właściwy wymaga wczesnej interwencji logopedycznej, zaś opuszczanie lub zastępowanie głoski [r] przez [i] oraz [1] stanowiącymi rozwojowe formy [r] wymaga stymulacji w formie zabaw logopedycznych.

Przyczyny rotacyzmu

Bezpośrednią przyczyną rotacyzmu jest niedostateczna sprawność ruchowa czubka języka, który wskutek tego nie wykonuje drobnych, subtelnych ruchów wibracyjnych, koniecznych do wytworzenia prawidłowego [r]. Istotne znaczenie ma również sama budowa anatomiczna języka, jeśli jest on zbyt duży i gruby albo też napięcie mięśniowe języka jest wzmożone lub osłabione czy wreszcie wędzidełko językowe jest zbyt krótkie, to wykonanie ruchów koniecznych do wytworzenia prawidłowej głoski [r] nie będzie możliwe. Ponadto wadliwa wymowa dźwięku [r] może być spowodowana obniżonym poziomem słuchu, opóźnionym rozwojem ruchowym i umysłowym oraz oddziaływaniem nieprawidłowego wzoru wymowy osób z otoczenia dziecka, a także słabą zdolnością dziecka do koncentrowania uwagi na dźwiękach mowy.

Opis artykulacji

Głoska [r] powstaje wskutek szybkich i delikatnych uderzeń czubka języka o wałek dziąsłowy, znajdujący się za górnymi zębami. Prawidłowe jej tworzenie następuje wówczas, gdy język pozostaje szeroki, a jego boki dotykają zębów trzonowych, przyjmując pewną, stałą pozycję, przy czym środkowa, a zwłaszcza przednia, część języka powinna być ruchliwa i elastyczna. Tak więc głoska [r] powstaje wskutek szybko następującego po sobie zamykania i otwierania rezonatora artykulacyjnego za pomocą wibrującego czubka języka. Wargi są przy tym lekko rozchylone, podniebienie miękkie jest uniesione i zamyka drogi do jamy nosowej.

Metody terapii

W większości przypadków rotacyzmu prowadzi się ćwiczenia wstępne, których celem jest doprowadzenie do wibracji czubka języka. Do podstawowych ćwiczeń języka należą:

  1. Rozciąganie języka leżącego swobodnie w jamie ustnej tak, aby jego boki dotykały zębów trzonowych, a następnie wysuwanie szerokiego języka.
  2. Ujmowanie brzegów języka między zęby trzonowe i delikatne żucie.
  3. Układanie szerokiego języka i wykonywanie wdechów i wydechów przy lekko rozchylonych wargach.
  4. Ujmowanie brzegów języka między zęby trzonowe i unoszenie jego czubka do wałka dziąsłowego.
  5. Liczenie górnych, a następnie dolnych zębów.
  6. Masaż języka przez wysuwanie go i wsuwanie przez lekko zbliżone zęby.
  7. Zdmuchiwanie skrawków papieru z czubka języka.
  8. Unoszenie szerokiego języka za górne zęby.
  9. Kląskanie językiem.
  10. Szybkie i delikatne wymawianie dziąsłowych głosek [t] i [d] oraz [t] [d] [n] przy znacznym otwarciu ust.

Ze starszymi dziećmi ćwiczenia te wykonuje się w gabinecie logopedycznym siedząc przed lustrem obok dziecka. Wymagają one przestrzegania następującej kolejności:

  1. logopeda demonstruje ćwiczenie, zachęcając dziecko do obserwacji,
  2. dziecko próbuje wykonać ćwiczenie razem z logopedą,
  3. dziecko próbuje samodzielnie wykonać ćwiczenie, a logopeda obserwuje tę próbę i poprawia - udzielając instrukcji słownej - tylko te elementy ruchu, które zostały wykonane przez dziecko nieprawidłowo.

Jeśli ćwiczenia te zlecimy do wykonania w domu, jest rzeczą oczywistą, że matka, ojciec lub inna osoba współpracująca z logopedą będzie musiała nauczyć się ich wykonywania w gabinecie logopedycznym. Z bardzo małymi dziećmi nie prowadzimy ćwiczeń języka przed lustrem, lecz wplatamy je zwykle jako element zabawy prowadzonej metodą całościową. Najczęściej są to zabawy dźwiękonaśladowcze, polegające na naśladowaniu różnych, naturalnych dźwięków, np. warczenie motoru, mruczenie kota. Pomocą do tych zabaw będą taśmy z nagraniami dźwięków z otoczenia i odpowiadające im ilustracje.

Dążymy do skorygowania zniekształconego dźwięku [r], np. uwularnego (języczkowego) i faryngealnego (gardłowego) ze względu na doskonalenie zrozumiałości mówienia (prawidłowe [r] jest lepiej słyszalne na końcu wyrazów i w grupach spółgłoskowych niż [r] zniekształcone), z punktu widzenia higieny głosu ([r] gardłowe i języczkowe sprzyja zachrypnięciu) oraz ze względu na to, że w języku polskim [r] przedniojęzykowe jest prawidłowe. W terapii rotacyzmu właściwego stosuje się w praktyce logopedycznej najczęściej metody, dobierając je w zależności od rodzaju zniekształcenia [r] i możliwości pacjenta.

Metody substytucyjne (modyfikacje fonetyczne wprowadzające)

Są to sposoby przekształceń fonetycznych (modyfikacji), które umożliwiają przekształcenie dźwięków pomocniczych (łatwych dla pacjenta) w wywoływaną głoskę [r].

  1. Przekształcanie [r] z dziąsłowego [d]:

    Język musi być luźny, szeroki, uniesiony wysoko i napięty w tylnej części. Głoska pomocnicza [d] musi być tworzona lekko i delikatnie, aby mogła być przekształcona w [r].

    Delikatne tworzenie [d] możemy osiągnąć albo odwołując się do wyobraźni dziecka, albo polecając nucenie znanych melodyjek za pomocą dźwięku [d]. Toteż nie polecamy dziecku powiedz (d), gdyż wówczas powstanie głoska z niepożądanym, pełnym zwarciem, ale odwołujemy się do wyobraźni mówiąc wyobraź sobie, że chcesz powiedzieć (d).

    Oprócz spełnienia tych warunków należy pamiętać o odpowiednim otwarciu ust oraz silnym wydechu z intencją wprawienia w wibrację czubka języka, aby doprowadzić do wytworzenia [r], zbliżonego brzmieniowo do naturalnego „r”.

  2. Wymawiamy lekko i delikatnie sylaby [te-de], przy czym podczas wymowy głoski [d] (dziąsłowej) czubek języka powinien stykać się z dziąsłami; samogłoski zaś są tworzone bardzo cicho i krótko. Stale pamiętamy o tym, aby język był rozluźniony i szeroki.

  3. W czasie tworzenia pomocniczego dźwięku [l] szybko poruszamy palcem wskazującym pod czubkiem języka dziecka: język musi być rozluźniony, policzki przyciśnięte.

  4. W czasie przedłużania dźwięku pomocniczego [ź] opuszczamy energicznie szczękę dolną. Innym, trudniejszym sposobem jest potrącanie palcem wędzidełka podjęzykowego w czasie wymawiania [ź]. Skorygowanego dźwięku [r] nie staramy się wymawiać w izolacji, lecz łączymy go początkowo z głoskami zwartymi bezdźwięcznymi, a mianowicie: pda, tda, kda, przy czym [d] ma być jedynie zaznaczone. Następnie wymawiamy w podobny sposób wyrazy: [planie], [tdava], [kdova]. Następnie utrwalamy [r] w sylabach i wyrazach, w których występuje ono po kolejnych spółgłoskach [p, b, d, t, g, k, x, m, f, v, ś, ź, s, z, ś, ź].

Istnieją jeszcze inne, często stosowane w praktyce logopedycznej metody, w których dźwiękami pomocniczymi są głoski [t] i [d]. We wszystkich tych ćwiczeniach ważne jest prawidłowe, tj. delikatne tworzenie głosek pomocniczych oraz intencja wprawienia w wibrację czubka języka:

  1. Wymawiamy połączenia [teda] najpierw w tempie wolnym, a następnie coraz szybciej, przy czym [e] wymawia się krótko i delikatnie, natomiast [a] z naciskiem i przedłużeniem. Wskutek tego postępowania otrzymamy sylabę [tra] z dźwiękiem [r) zbliżonym do prawidłowego [r].

  2. Powtarzamy w szybkim tempie połączenia [tdt - tdt]... oraz [dtd - dtd]... z tym, że dźwięk [t] ma być tworzony energicznie i z ekspresją, natomiast [dj bardzo delikatnie. W podobny sposób można również wymawiać połączenia [bda, bdo, bdu] z możliwie najkrótszym i delikatnym [d].

  3. W połączeniu [deda] [e] wymawiamy krótko i bez ekspresji, natomiast [a] długo i z przyciskiem. Następnie utrwalamy [r] w sylabach [dra, dro, dru, dra, dry] oraz w wyrazach: [drabina, droga-, drut] itp.

  4. Wymawiamy najpierw szeptem i bardzo swobodnie [t]... [d]..., a następnie [t], [d], [n] z wyraźną pauzą między [t, d] a [n]. Następnie wymawia się takie wyrazy, jak np. [trava], [trepy], w których zamiast [r] będzie wstawiony dźwięk [d], przy czym nagłosowe [t] w tych wyrazach powinno być wyróżnione, a [d] nieco słabsze, jednakże obydwa dźwięki tworzymy przy maksymalnie ograniczonych ruchach języka. Jeśli dziecko umie wymawiać prawidłowo ćwiczone wyrazy w tempie wolnym, przechodzimy do coraz szybszego wymawiania, zbliżając się tym sposobem coraz bardziej do prawidłowego [r].

  5. W pracy z małymi dziećmi stosuje się często metodę polegającą na wstawianiu przed [d] delikatnego, krótkiego [e]. I tak, ćwicząc [ed, ed, ed]. Powstaje przy tym jednouderzeniowe [r], które można od razu ćwiczyć w nagłosie (na początku słowa) wypowiadanie wyrazów zachowując następującą kolejność samogłosek, występujących po [r): [a, e, y, u, o], a więc [rak, ryk, ruch, rok].

  6. W miejscu, gdzie powinna występować głoska [r], wstawiamy podwójne [dd], wymawiając np. [bddat] brat, [bddanie] pranie, [tddawa] trawa, itd.

  7. Podnosimy rozluźniony język do podniebienia twardego i lekko dotykamy go, po czym nabieramy dużo powietrza przez nos, a wydychamy szybko i mocno przez usta. Silne uderzenie strumienia wydychanego powietrza może spowodować, że czubek języka zacznie drgać „porwany” niejako siłą strumienia wydychanego powietrza.

  8. Przy dość szeroko otwartych ustach przyciskany przednią część języka do górnych zębów (siekaczy i kłów), co uniemożliwi wypływ powietrza, przy czym logopeda lub samo dziecko dotyka palcem brzegu języka od spodu. Nabieramy powietrza przez nos i silnie wydychamy przez usta. Silny strumień powietrza wydechowego spowoduje, że palec zostanie wypchnięty, a czubek języka ześlizgnie się po wałku dziąsłowym i zacznie wibrować.

Dobór materiału wyrazowego do ćwiczeń utrwalających wymowę [r]

Ważne i zasadnicze znaczenie ma dobór wyrazów do ćwiczeń logopedycznych. Jest to problem zależny od indywidualnych możliwości i warunków, lecz można zaproponować pewną, optymalną kolejność utrwalania wymowy [r] oraz pogrupować wyrazy do ćwiczeń zależnie od rodzaju zaburzenia. Tak więc w materiale ćwiczeniowym znalazły się wyrazy, w których:

  1. Głoska [r] występuje po spółgłoskach według kolejności: [p, b, t, d, k, g, x, m, f, v, ś, s; z, ś, ź] w nagłosie (na początku) i w śródgłosie (wewnątrz wyrazu);

  2. Głoska [r) występuje w sąsiedztwie samogłosek [a, e, y, u o], które ma znaczenie wówczas, gdy [r] znajduje się w nagłosie wyrazu;

  3. Oprócz głoski [r] występują jej najczęściej spotykane substytucje:

    1. [r] oraz [1], [1'],
    2. [r] oraz [i],
    3. [r] oraz [1] i [j],
    4. [r] oraz [u].

  4. Głoska [r] występuje dwu- lub trzykrotnie:

    1. dwukrotnie [r] oraz [~],
    2. dwukrotnie [r] oraz [l],
    3. dwukrotnie [r],
    4. trzykrotnie [r].

Nazywanie obrazków i powtarzanie wyrazów

W obrębie każdej z grup wyrazów do ćwiczenia logopeda ustala odpowiednią dla dziecka kolejność (zależnie od przyjętego sposobu postępowania) oraz zainteresowania dziecka poszczególnymi wyrazami. Oto przykłady:

Czasowniki Przymiotniki

prać, próbować, prasować, pruć, produkować, wypróbować, bronić, broić, brodzić, wybrać, zabrać, wybrudzić, tresować, trąbić, trenować, truć, tryskać, straszyć, strugać, zatrudniać, kontrolować, drażnić, drążyć, dreptać, drapać, drukować, dręczyć, drwić, wyzdrowieć, kraść, kroić, kręcić, kreślić, kruszyć, grać, grabić, grozić, gryźć, gratulować, przegrać, zagrać, emigrować, bazgrać, zgryźć, chrapać, chrupać, mruczeć, mrozić, mrugać, fruwać, froterować, wracać, wręczać, zrobić, zrywać, zrównać, zrumienić, zrozumieć, darować, zatemperować, ryczeć, rysować, rozwijać, rozpinać, orać, ścierać, szurać, temperować, wycierać, wyrabiać, wyruszyć, wyryć, zarabiać, zacerować, smarować, otwierać, ubierać się, korespondować, ukarać, kierować, chorować, spacerować, wcierać, uratować, dekorować, rozpocząć, warczeć, żartować, farbować, zmarnować, obserwować, zagarnąć, skarżyć, zmarznąć, ratować, robić, rozumieć, rozmawiać, rozwieszać

prawy, prawdziwy, prosty, prędki, próżny, prywatny, prawdomówny, prasowany, brudny, brunatny, brązowy, brylantowy, trudny, trwały, cytrynowy, wytrwały, bystry, drobny, drogi, mądry, zdrowy, kwadratowy, krótki, królewski, przykry, odkryty, czarny, czerwony, cierpki, cierpliwy, okrągły, mrożony, kryształowy, średni, turystyczny, pomarańczowy, żartobliwy, żeglarski, żołnierski, środkowy, zrozumiały, równy, różowy, różny, radosny, ręczny, szary, stary, surowy, szeroki, feralny

Powtarzanie zdań

Poniższe zdania (lub inne, np. wynikające z sytuacji zabawy) dziecko powtarza za logopedą, a następnie próbuje je powtarzać samodzielnie. Warto nakłonić dziecko, by samo oceniało, czy wybrane zdanie wypowiedziało poprawnie (ćwiczenie autokontroli słuchowej).

Oto wybrane propozycje:

Renata robi pranie. Renia rysuje trójkąt. Renia włożyła czerwony sweter z kapturem. Krysia skrobie rybę. Krysia wyciera taboret. Krysia pokroiła sernik i zrobiła herbatę. Rysio karmi kury. Roman gra na trąbce. Marysia i Mirek wybrali się na urlop w góry. Marta uciera krem. Karol rozbił kryształ. Bronek podarował Krysi bursztynową broszkę. Jurek zbiera resztki deseru. Maryla robi na drutach. Darek gryzie suchary. Robert kroi arbuza. Irek gra w karty z Jurkiem. Stryjek wrócił z Francji. Burmistrz pracuje w ratuszu. Stary zegar wybił czwartą. Grażyna rozlewa oranżadę. Ambroży poleruje lustro. Rózia przebiera ogórki. Martyna kroi mizerię. Wkrótce nastanie wieczór. Rankiem lśni rosa. Rano rozległ się alarm Pracowity Romek rozpoczął trudną pracę. Bronka zrobiła pranie w pralce, a teraz prasuje pelerynę. Roman nosi granatową marynarkę i czerwony krawat. Rybak złowił pstrągi, jesiotry i karpie. Reks ogryza kość i warczy na Mruczka. Mirka uprawia truskawki, paprykę i pomidory. Marta jeździ rowerem po krętych drogach. Gromada wróbli ćwierka nad trawnikiem. Elwira robi na deser krem z truskawkami. Prosiaczek zeżarł górę otrębów. Marysia karmi kury ziarnem. Rafał lubi gruszki i ruskie pierogi. Patryk stroi struny gitary. Mariusz projektuje różne wzory ubrań. Na sekretarzyku stryja stoją stare fotografie. Babcia podarowała Marlenie stare koronki.

Proces automatyzacji wymowy głoski „r” polega na treningu i ćwiczeniach na specjalnie wybranych wyrazach, prostych pod względem budowy fonetycznej i nie zawierających zniekształcanych głosek. Do treningu należy dobierać wyrazy, w których głoska znajduje się w nagłosie; śródgłosie i wygłosie: Najpierw należy utrwalić głoskę w nagłosie, następnie w wygłosie, a w ostatniej kolejności w śródgłosie, gdyż ta pozycja jest najtrudniejsza. Po utrwaleniu głoski „r” w wyrazie o prostej sylabowej strukturze należy przechodzić do wymawiania głoski w wyrazach zawierających zestaw utrwalanej głoski ze spółgłoskami, które powinny być wcześniej ukształtowane i utrwalone w mowie dziecka. Podczas ćwiczeń logopedycznych wyjściowymi jednostkami mówienia powinny być wyrazy, ponieważ fonemy (głoski) istnieją tylko jako element wyrazu, z którego są wydzielane.

Celem zautomatyzowania artykulacji głoski „r” stosuje się metodę powtórzenia odtwórczego, samodzielnego nazywania przedmiotów na obrazkach. Wskazane są zadania naprowadzające. dziecko na poszukiwanie wyrazów zawierających utrwalaną głoskę „r”. Wielce pomocna okazuje się tu również praca nad analizą i syntezą dźwiękową.

Początkowo nowa głoska „r” bywa używana równolegle z poprzednią wadliwą realizacją (jej brakiem, deformowaniem, substytuowaniem). Przy tym poprzednia realizacja występuje znacznie częściej niż nowo nabyta. Dopiero po jakimś czasie nowa głoska zaczyna być używana częściej niż poprzednia, wówczas zaczyna się proces rozgraniczania nowej głoski od poprzedniej realizacji.

Wywołanie głoski „r” lub dochodzenie do prawidłowego jej artykułowania osiąga się przez zastosowanie różnych sposobów. Chwatcew (1959 r.) wspomina o około 50 sposobach kształcenia poprawnej artykulacji głoski „r”.

Dla zilustrowania sposobu dochodzenia do prawidłowej artykulacji głoski „r” przytoczę przykłady, które będą sukcesywnie uzupełniane o nowe pomysły z własnych doświadczeń, pochodzące z dostępnej mi literatury oraz nadesłane do nas. Zapraszamy do współpracy.

Naśladowanie - opiera się na świadomych próbach dziecka dojścia do artykulacji pozwalającej wypowiedzieć głoskę „r” identycznie brzmiącą z usłyszaną od rodziców lub logopedy. W przypadku tego dźwięku mowy jest to dla dziecka bardzo trudne. Rozpoczynamy od onomatopeicznych wypowiedzi i przechodzimy do powtarzania całych kompleksów dźwiękonaśladowczych (np.: kra, kra, kra, wrrr, wrrr, prrr, prrr, frrru, frrru, itp.). Wykorzystuje się przy tym obok wrażeń akustycznych wzmocnienie wzrokowe, dotykowe i czucie mięśniowe.

Naśladowanie połączone z mechanicznym oddziaływaniem, to kolejny sposób dochodzenia do prawidłowej artykulacji „r”.

Pomoc mechaniczną logopeda stosuje jako uzupełnienie wspomagające. Po objaśnieniu dziecku, co należy zrobić, aby wypowiedzieć potrzebną głoskę, prosi o jej realizację. Gdy zauważymy, że dziecko nie potrafi skierować końca języka do górnych dziąseł, a brak tego ruchu zniekształca głoskę, logopeda pomaga dziecku; podpierając jego język szpatułką. W swojej praktyce wykorzystuję również specjalistyczne aparaty mechaniczne (wibrator do korekcji rotacyzmu).

Propozycja Tarkowskiego Z. (1993 r.) uwzględnia równoczesne zastosowanie dwu rodzajów postępowania. Pierwszy, wyjściowy sposób, oparty jest na wykorzystaniu naturalnego odruchu parskania, tj. próbie wywołania r-dwuwargowego (prr „furmańskie”) i wprowadzeniu go do wypowiedzi dziecka jako substytutu głoski „r” np.:

- prr (r dwuwargowe) + adio = prr-adio (radio).

- prr (r dwuwargowe) + anie = prr-anie (pranie)

- prr (r dwuwargowe) + ano = prr-ano (rano)

- prr (r dwuwargowe) + aca = prr-aca (praca), itd.

Jednocześnie rozpoczynamy ćwiczenia komplikujące odruch parskania przez wprowadzenie między wargi czubka języka, który powinien uczestniczyć w parskaniu: Do oczekiwanego efektu dochodzimy ponawiając zabawę w parskanie, lecz bez udziału języka, a następnie z jego udziałem. I tak na przemian, aż pożądany efekt dziecko osiągnie. Wówczas rozpoczynamy próby uzyskania „r” standardowego w drodze płynnego przeroszenia wibrującego czubka języka z pozycji międzywargowej wibracji do pozycji górnych siekaczy, dziąsła lub podniebienia. Początkowo musimy się zadowolić brzmieniem zbliżonym do głoski „d” albo „ż” i kontynuujemy próby uzyskania „r” znormalizowanego.

Drugim, alternatywnym, lub raczej asekuracyjnym sposobem są ćwiczenia mechaniczne. Ta droga okazuje się często konieczna w przypadku złożonego lub utrwalonego przez wiele lat rotacyzmu. Prosimy dziecko o szybkie wypowiadanie serii głosek ddddd, a jednocześnie przeszkadzamy mu w tym, wykonując energiczny ruch wahadłowy pod czubkiem języka osadzoną na szpatułce gumową częścią smoczka (gryzaczka) Tę funkcję swoistego „rozrusznika” stopniowo skracamy do minimum. W końcowej fazie łączmy oba wymienione sposoby w jeden akt. Zaczynając od dwuwargowego „r” kończymy na płynnym przejściu do artykulacji ddddd, sprzężonej z trącaniem czubka języka (przez logopedę lub dobrze poinstruowanych rodziców). Całość - o ile będzie to możliwe - kończymy próbami bez mechanicznej pomocy. Stopniowanie trudności oraz dozowanie materiału dostosowujemy indywidualnie do każdego przypadku. Automatyzowanie głoski „r” w ciągach fonicznych (w sylabach, wyrazach i zdaniach), podobnie jak utrwalanie nabytej umiejętności, prowadzimy według ogólnych zasad utrwalania nowego wzorca głoski.

Końcowym etapem postępowania logopedycznego jest kształtowanie u dziecka umiejętności i nawyku bezbłędnego używania głoski „r” we wszystkich sytuacjach językowego porozumiewania się. W czasie zajęć należy przechodzić od wyrazów do tekstów, stosować różne formy i rodzaje ćwiczeń słownych, wykorzystywać ćwiczenia twórcze, dobierać materiał bogaty w utrwalaną głoskę, a w końcowym stadium minimalizować tę zasadę na rzecz powrotu do tekstu normalnego i spontanicznie prowadzonego dialogu.

Opracowanie - Marzena Mieszkowicz - neurologopeda

Losowe zdjęcia

Informacje

Poradnik Logopedyczny to interdyscyplinarny serwis, który powstał w 2002 roku z myślą o wszystkich zainteresowanych problematyką logopedyczną i dziedzinami pokrewnymi logopedii oraz pedagogiki specjalnej. Celem serwisu jest udostępnienie wiedzy w zakresie profilaktyki logopedycznej, pomoc we wczesnym rozpoznaniu wad i zaburzeń mowy oraz zaburzeń rozwojowych, a także pomoc w rozwiązywaniu problemów terapeutycznych, edukacyjnych i wychowawczych dotyczących osób niepełnosprawnych.

Kontakt

Marzena Mieszkowicz

Specjalistyczny Gabinet Logopedyczny
ul. Baczyńskiego 3 / 71
09-409 Płock

oligomarzka@o2.pl

+48 (24) 266 91 54